De bouwstenenvisie CE en VTH 2.0; wat kun je nu doen?

De Bouwstenenvisie 2.0 geeft overheden een concreet VTH-kader voor circulaire economie.Uit de Integrale Circulaire Economie Rapportage blijkt: vrijwillige maatregelen zijn onvoldoende om het gebruik van primaire grondstoffen terug te dringen.  Gemeenten en omgevingsdiensten hebben veel urgente maatschappelijke opgaven. Circulair werken concurreert daardoor met andere prioriteiten, terwijl de baten vaak pas op langere termijn zichtbaar zijn en de regelgeving complex kan zijn.  Vergunningverlening, toezicht en handhaving (VTH) kan hierin het verschil in maken.  

Door als vergunningverlener of handhaver mee te denken stimuleer je afvalpreventie bij bedrijven of bied je ruimte voor circulaire innovaties binnen bestaande vergunningen. Zo krijg je naast de koplopers ook het peloton en de achterblijvers mee én zorg je voor een gelijk speelveld. 

De herziene Bouwstenenvisie 2.0 helpt gemeenten, provincies, waterschappen en omgevingsdiensten om VTH concreet in te zetten om te bouwen aan een circulaire economie. 

Door het Interprovinciaal Overleg (IPO) is in 2022 de Bouwstenenvisie CE en VTH opgeleverd. Daarin is uitgewerkt op welke wijze omgevingsdiensten in opdracht van een provincie een bijdrage kunnen leveren aan de transitie naar een circulaire economie. Sindsdien is bij provincies en een aantal omgevingsdiensten ervaring opgedaan met het werken met deze bouwstenen. Ervaringen uit de praktijk zijn verwerkt in versie 2.0: concreter, breder toepasbaar en nu ook geschikt voor gemeenten, waterschappen en uitvoerende ministeries. De volledige beleidscyclus is geborgd: van beleid vastleggen tot terugkoppeling vanuit de uitvoering.  

De Bouwstenenvisie 2.0 helpt je VTH systematisch te benutten. Niet als extra taak, maar als slimmer gebruik van wat je als bevoegd gezag al mag en moet doen. 

Wat staat er in? Zeven bouwstenen concreet uitgelegd 

De visie werkt met zeven bouwstenen. Elke bouwsteen heeft een basisniveau (minimum) en een plusniveau (ambitie). Je kiest zelf het tempo, maar het streven is helder: basisniveau voor provincies uiterlijk 2026, waterschappen en rijksdiensten 2028, gemeenten 2030. 

1. CE-verankering in VTH  
Verwerk circulaire economie in je VTH-kerntaken. Concreet: gebruik bestaande vergunningen en toezichtsmomenten actief om circulaire eisen te stellen en naleving te borgen.  

2. Harmoniseren ‘afval of niet’  
Deze bouwsteen creëert – via een landelijk kennisplatform – eenduidigheid in hoe je beoordeelt wanneer iets afval is en wanneer niet. Voorkomt rechtsonzekerheid en ongelijk speelveld tussen bedrijven.   

3. Proefnemingen faciliteren  
Geef bedrijven de ruimte om circulaire innovaties te testen binnen de bestaande milieuvergunning. Tijdelijk afwijken van voorschriften is wettelijk mogelijk — benut die ruimte actief.  

4. Ketentoezicht  
Breng afval-, grondstoffen- en productketens in beeld en focus op landelijke samenwerking. Zo kun je gericht interveniëren op de plek in de keten waar het meeste effect te behalen valt.    

5. Kennisopbouw CE
Zorg dat vergunningverleners en toezichthouders weten wat circulaire economie inhoudt en hoe ze dat in hun werk toepassen. Structureer die kennisopbouw in de organisatie.  

6. Signalering kansen en knelpunten  
Koppel ervaringen uit de uitvoeringspraktijk terug naar beleidsmakers. Wat werkt niet in de praktijk? Welke regelgeving knelt? Sluit aan op de big-8-cyclus van je VTH-organisatie.  

7. VTH-kennis inzetten voor bedrijven  
Gebruik de kennis van je uitvoeringsorganisatie om bedrijven actief te helpen bij de overgang naar circulaire bedrijfsvoering. Niet alleen handhaven, maar ook ondersteunen. 

Wat kun je nu doen? 

De visie is er. De implementatie begint nu. Dit zijn je concrete stappen: