Voedselverspilling tegengaan: van boer tot bord
Het artikel samengevat:
Impact: een sterker lokaal voedselsysteem met minder restafval en grotere koopkracht van inwoners.
Wat kun je doen? Agendeer het thema in je gemeente, stel doelen, vorm beleid en onderneem actie.
Wat doen anderen? Vele gemeenten pakken voedselverspilling aan. Zo maakte Amsterdam met een convenant concrete afspraken met ketenpartners over voedselverspilling.
Direct naar
Verborgen kosten van verspild voedsel
Een vijfde van het voedsel wordt jaarlijks in Nederland verspild – vaak nog prima geschikt om te eten. Deze verspilling vindt plaats in de hele keten: bij boeren die reststromen niet kwijt kunnen, bij supermarkten die onverkochte producten weggooien, bij horeca die te grote porties serveert en bij inwoners die eten laten bederven. Dit leidt tot onnodige CO₂-uitstoot, in Nederland wel 6 miljard kilo CO₂-uitstoot per jaar. Voedselverspilling in Nederland is verantwoordelijk voor5% van de totale uitstoot van broeikasgassen door menselijke activiteit.
Daarnaast betekent verspilling ook onnodig gebruik van landbouwgrond, water, energie, grondstoffen en arbeid voor productie. Voor gemeenten betekent dit meer afvalverwerking, voor inwoners hoge voedselprijzen. Samenwerking en bewustwording zijn essentieel. Verbind ondernemers en voedselketenpartners om goede afspraken te maken. Een goed voorbeeld waar dit zichtbaar wordt, is het project ‘Nieuwe Nassen’ in Rotterdam:
De 10 deelnemende restaurants hebben samen met gemeente Rotterdam en Greendish binnen een half jaar mooie impact gerealiseerd en hun voedselverspilling flink gereduceerd:
- Hun winstmarge werd verhoogd met een gemiddelde van 2-8%.
- Hun voedselverspilling daalde gemiddeld met 50%.
- De winstmarge werd verhoogd met een gemiddelde van 2-8%.
- Er werd 77 miljoen liter water bespaard.
- Zo’n 49.000 kg CO2 werd bespaard!
Zo maak je het onderwerp tastbaar en zet je een norm die ook voor marktpartijen richtinggevend is.
Wat levert dit op?
- Kostenbesparing voor gemeenten: Minder restafval en dus lagere inzamel- en verwerkingskosten. Samen Tegen Voedselverspilling ontwikkelde in opdracht van provincie Gelderland praktische tools die gemeenten helpen duurzaamheidsdoelen te halen en kosten te besparen.
- Grotere koopkracht bij inwoners: Een gemiddeld huishouden kan jaarlijks ongeveer € 140 besparen door minder verspilling. Stimuleer inwoners dus met campagnes. Zo doet Leeuwarden mee met de Verspillingsvrije Week om bewustwording onder bewoners te creëren dat ze per jaar 33,4 kilo eten per persoon kunnen besparen.
- Efficiënter land- en watergebruik: Minder verspilling betekent minder druk op landbouwgrond, kunstmest en water. De regionale ontwikkelingsmaatschappijen (ROM’s) bundelen met Voedselwaarde hun krachten om businesscases te realiseren die bijdragen aan een hoogwaardiger gebruik van (groene) grondstoffen en het tegengaan van verspilling in de keten.
- Meer voedselzekerheid: Overschotten kunnen naar voedselbanken en sociale organisaties. Zo zorgde gemeente Ede met het project ‘’Samen voor Ede’’ voor een 1-op-1 koppeling tussen een aanbieder van voedseloverschotten (supermarkt) en een sociale maatschappelijke organisatie die de voedseloverschotten afneemt om daar eettafels van te maken. Zo wordt niet alleen voedselverspilling verminderd, maar ook eenzaamheid en armoede.
- Versterking van lokale ketens: Samenwerking tussen boeren, horeca en inwoners stimuleert de regionale economie. Een voorbeeld is De netwerkvereniging Flevofood. Dit netwerk van bedrijven werkt samen met overheden en zij stimuleren Flevolandse voedselproductie en zekerheid in de afzet.
Hoe kan je aan de slag?
In opdracht van provincie Gelderland ontwikkelden Samen Tegen Voedselverspilling en het Voedingscentrum een compleet pakket waarmee gemeenten en gerelateerde organisaties direct aan de slag kunnen. Het bouwstenenplan geeft je alle kennis, tools en voorbeelden van andere gemeenten in handen om een eigen aanpak te maken.
1
Agendeer
Laat zien wat het de gemeente, haar ondernemers en inwoners oplevert. Het thema voedselverspilling raakt meerdere beleidsterreinen: gebruik daarvoor bijvoorbeeld deze infographic met de impact per beleidsterrein.
Leg contacten met collega’s op de verschillende beleidsterreinen en kijk welke stappen je samen kunt zetten. Gebruik deze ‘placemat’ als conversatiestarter.
2
Breng in kaart om hoeveel verspilling het gaat
Stel een diagnose: wat is de status van voedselverspilling in de gemeente? Hoeveel voedsel gaat verloren en waar is de meeste impact te behalen? Bij de boer, horeca, supermarkt, verwerkersbedrijven of inwoners thuis? Gebruik rapportages van bedrijven (CSRD) en landelijke cijfers van Milieu Centraal. Maak ook inzichtelijk wat deze verspilling kost in euro’s en CO₂, bijvoorbeeld met de rekentool van het Voedingscentrum.
Partijen als Wastewatchers, Orbisk, Leanpath, Winnow Solutions en Greendish kunnen helpen om verspilling bij gemeenten en bedrijven in kaart te brengen. Regio Food valley gebruikt weeg- en camerasystemen van Orbisk om bij restaurants, catering en instellingen voedselverspilling te verminderen. Wijs ondernemers er op dat ze kunnen deelnemen aan sectormonitoringstrajecten van Samen Tegen Voedselverspilling en Wageningen University & Research.
3
KLies doelgroep en Vorm voedselbeleid
Wie wil je bereiken? Zijn dat bedrijven, inwoners, onderwijs of ook andere lokale organisaties? Ga na wat voor gemeente jullie zijn en wat voor aanpak bij jullie past. Bepaal aan de hand van beschikbare middelen (materieel en personeel) wat de lange- en kortetermijndoelstellingen zijn. De landelijke doelstelling is om voedselverspilling in 2030 met 50% te verminderen ten opzichte van 2015
Gemeenten kunnen ervoor kiezen om voedsel(verspillings)beleid te formuleren, of het simpelweg onderdeel te maken van bestaand lokaal beleid, programma’s en initiatieven. Voedselbeleid komt neer op een duidelijk plan rondom voedsel binnen de gemeente.
4
Verbindt ondernemers en voedselketenpartners
De transitie naar een duurzaam voedselsysteem moet multidisciplinair en op alle niveaus plaatsvinden. Betrek dus alle betrokken partijen zoals boeren, supermarkten, horeca, voedselbanken en inwoners. Faciliteer bijvoorbeeld tijdelijke opslag, distributie van voedsel, of het benutten van reststromen.
Leg afspraken vast in een convenant, zoals Amsterdam deed met het Convenant Voedselverspilling, of faciliteer samenwerkingen zoals FoodNL.
Provincie Zuid-Holland en de gemeente Rotterdam slaan de handen ineen om voedselverspilling structureel terug te dringen met het officiële partnerschap met de stichting Samen Tegen Voedselverspilling. Rotterdam pakt met het programma Nieuwe Nassen voedselverspilling in de horeca aan en helpt voedselaanbieders om een duurzamer en gezonder aanbod in de etalage te zetten.
5
Ga aan de slag op juridisch niveau
Op juridisch vlak zijn er verschillende handvatten waar gemeenten mee aan de slag kunnen. Wat kan je bijvoorbeeld doen met je aanbestedingen, evenementenbeleid, subsidies en andere financieringen? CircuLaw heeft juridische instrumenten wet- en regelgeving geïdentificeerd waarmee beleidsambtenaren, projectleiders en inkopers van decentrale overheden geholpen worden om meer en beter gebruik te maken van regelgeving om zo voedselverspilling te verminderen en voorkomen.
6
Ga aan de slag met concrete projecten
– bedrijven
Ga in gesprek met bedrijven en wijs hen op de vele beschikbare informatie en handvatten om hun verspilling te verminderen. Start concrete projecten met ondernemers. Denk naast boeren, verwerkingsbedrijven en supermarkten ook aan de horeca en de zorg, onderwijs en sociale (burger)initiatieven.
7
Ga aan de slag met concrete projecten
– Inwoners
Naast het aandeel dat bedrijven hebben in het voorkomen of verminderen van voedselverspilling, spelen inwoners ook een grote rol. Voor gemeenten ligt hier een kans om op in te spelen, aangezien ze dichtbij inwoners staan en verantwoordelijk zijn voor de inzameling van huishoudelijk afval inclusief GFT/E waaronder voedselverspilling.
In deze tabel van het Voedingscentrum worden verschillende projecten en tools benoemd die ingezet kunnen worden.Zet bewustwordingscampagnes in, neem deel aan de Verspillingsvrije Week of gebruik tools van Milieu Centraal. Ook zijn er diverse apps die verspilling voorkomen. Laat scholen, buurthuizen en sportverenigingen meedoen om draagvlak te vergroten. Gemeente Haarlem en Spaarnelanden zetten zich in door de campagne ‘wat wat bewaart, die eet wat’ op te zetten.
8
Ga aan de slag met concrete projecten
–
gemeentelijke organisatie
‘Practice what you preach’ en geef als gemeente het goede voorbeeld door ook intern stappen te zetten om minder voedsel te verspillen. Bijvoorbeeld bij de huidige catering van het gemeentehuis. De gemeente Utrecht zet actief in op het tegengaan van voedselverspilling binnen haar eigen catering via samenwerking met Eurest.
9
Communiceer
Gaan jullie stappen zetten om voedselverspilling binnen de gemeente te verminderen? Laat dit dan horen! Door breed uit te dragen dat voedselverspilling een belangrijk onderwerp binnen de gemeenten is en door het goede voorbeeld te geven, kunnen medewerkers, lokale bedrijven, organisatie en inwoners worden geïnspireerd en geactiveerd om hier ook mee aan de slag te gaan.
Wil je uitgebreidere informatie en handvatten over al deze stappen? Download dan hier het Bouwstenenplan voor gemeenten.
Meer weten?
- Infographic en Bouwstenenplan voor aanpak voedselverspilling in jouw gemeente
- Gemeentecluster Samen Tegen Voedselverspilling
- Stappenplan Op naar #verspillingsvrije gemeenten
- Samen tegen voedselverspilling
- Handvatten voor Voedselverspillingsvrije Gemeenten – Good food city
- 19 instrumenten om voedselverspilling tegen te gaan – CircuLaw
- Hoe erg is voedselverspilling – Natuur en milieu
- Hoeveel voedsel verspillen we – Milieu Centraal
- Voedselverspilling in Nederland – Land van ons
- Tips voor ambtenaren tegen voedselverspilling – binnenlands bestuur
- FoodCLIC is een Europees project dat steden en regio’s helpt hun voedselsystemen toekomstbestendig te maken.
Connect met de Verschilmakers community of deel circulaire voorbeelden op het Verschilmakersplein.
Doe mee