Kritieke grondstoffen: wat decentrale overheden kunnen doen met de Critical Raw Materials Act
Het artikel samengevat:
In deze tekst lees je hoe de Critical Raw Materials Act (CRMA) Europese en regionale ambities rondom kritieke grondstoffen ondersteunt en welke rol lokale overheden daarbij kunnen spelen. Het artikel is bedoeld om context en inzicht te geven in de complexiteit van kritieke grondstoffen en de beleidskaders waarbinnen jouw organisatie opereert, zodat je beter begrijpt waar lokaal en regionaal rekening mee gehouden kan worden.
wat is de CRMA?
De Critical Raw Materials Act is een Europese verordening (2024) die streeft naar een veilige, duurzaam en stabiele beschikbaarheid van kritieke grondstoffen zoals lithium, kobalt en andere metalen. Deze grondstoffen zijn essentieel voor sectoren zoals hernieuwbare energie, digitale technologie, lucht- en ruimtevaart en defensie.
Europa beschikt zelf slechts over beperkte voorraden en is daarom afhankelijk van import uit landen zoals China, Congo en Turkije. Dit brengt milieu-, sociale en geopolitieke risico’s met zich mee en maakt de levering kwetsbaar.
Doelen CMRA voor 2030
De CRMA stelt de volgende streefwaarden:
Minimaal 10% van de kritieke grondstoffen wordt binnen de EU gewonnen;
40% van deze grondstoffen wordt binnen de EU verwerkt;
25% van de kritieke grondstoffen wordt gerecycled;
Maximaal 65% afhankelijkheid van één land per kritieke grondstof om de economie minder kwetsbaar te maken
Daarnaast voorziet de CRMA in:
Een Europese Coördinatieraad (Critical Raw Materials Board) voor monitoring en samenwerking tussen lidstaten.
Bevoegdheden voor de Commissie om strategische projecten snel te erkennen en gezamenlijke inkoopmechanismen op te zetten.
De CRMA is hiermee een integraal instrument om Europese waardeketens robuust, circulair en zelfstandig te maken.
Waarom is de CRMA relevant voor gemeenten en provincies?
Gemeenten en provincies zijn niet eigenaar van de grondstoffen, maar spelen een cruciale rol in de uitvoering:
- Zij organiseren inzameling en recycling
- Zorgen dat afvalstromen geschikt zijn voor hergebruik
- Faciliteren samenwerking tussen producenten, kennisinstellingen en inwoners
Door deze rol kunnen lokale overheden bijdragen aan:
- Regionale economische veerkracht
- Circulaire en duurzame waardeketens
- Lokale werkgelegenheid en innovatie
beleidsopties voor provincies
Provincies kunnen de CRMA ondersteunen door:
1
Regionale keteninitiatieven te ontwikkelen
Stimuleer urban mining en circulaire industrieparken voor inzameling en terugwinning van elektronica, batterijen en andere materialen.
2
Innovatieve bedrijven en onderzoek te faciliteren
Bied subsidies of locatie voor pilotprogramma’s en proeftuinen voor recycling, batterijdemontage of hergebruik van kritieke grondstoffen; werk samen met kennisinstellingen om nieuwe technologieën te testen. De provincie Zuid-Holland liet door het The Hague Centre for Strategic Studies onderzoeken hoe logistiek, opslag, verwerking, recycling, innovatie en kennisontwikkeling kan worden versterkt. Noord-Holland, Flevoland en de Metropoolregio Amsterdam deden soortgelijke onderzoeken om regionale kansen en capaciteiten in kaart te brengen. Op de themapagina Bedrijven, economie & Ketensamenwerking lees je meer over hoe je bedrijven kunt ondersteunen bij innovatie.
3
Vergunningen en ruimtelijke plannen aan te passen
Reserveer ruimte op bedrijventerreinen voor demontagebedrijven, recyclingfaciliteiten of proeftuinen, en integreer milieu- en duurzaamheidscriteria in nieuwe vergunningen.
4
samenwerking te stimuleren
Faciliteer netwerken voor gemeenten, bedrijven en universiteiten om kennis te delen en ketens voor secundaire grondstoffen te versterken.
5
Circulair inkoopbeleid te ontwikkelen
Neem eisen op zoals een minimaal percentage gerecycled materiaal bij provinciale aanbestedingen voor infrastructuur, gebouwen of voertuigen. Op de themapagina Inkoopbeleid & Aanbestedingen lees je hoe je hiermee aan de slag kan.
6
bewistwording en educatie bevorderen
Organiseer workshops, webinars en campagnes voor bedrijven en inwoners over kritieke grondstoffen, circulariteit en duurzaam gebruik.
7
Monitoring en dataverzameling inzetten
Registreer en deel hoeveel materialen worden ingezameld, hergebruikt of gerecycled om beleid en investeringen te sturen. Lees op de pagina Monitoring & Evaluatie hoe je hiermee aan de slag kan gaan.
beleidsopties voor gemeenten
Gemeenten kunnen bijdragen door:
1
Afvalbeheer en e-waste
Extra inzamelpunten voor kleine elektronica in wijkcentra, scholen en bibliotheken; periodieke ophaaldagen voor smartphones, laptops en accu’s.
2
Lokale samenwerking
Samenwerkingen met ondernemers, scholen en maatschappelijke initiatieven voor hergebruik en reparatie.
3
Circulaire inkoop toe te passen
Eisen opnemen voor minimaal gerecycled materiaal of herbruikbare componenten bij gemeentelijke aanbestedingen.
4
Innovatieve wijk- en stadsinitiatieven te faciliteren
Start enfaciliteer inwonersinitiatieven zoals repaircafés of doe-het-zelf-proeftuinen waar inwoners oude apparaten kunnen repareren. Stimuleer deelconcepten zoals elektrische deelauto’s of deelfietsen om materialen langer in gebruik te houden.
5
Ruimtelijke en milieuregels te updaten
Reserveer ruimte voor lokale recyclingbedrijven of demontagebedrijven; maak het mogelijk om proeftuinen voor urban mining of batterijrecycling in bestaande bedrijventerreinen te starten.
6
Communicatie en educatie te ontwikkelen
Organiseer net zoals de gemeente Haarlem en Zaandam workshops over e-waste, circulair gedrag en kritieke grondstoffen; ontwikkel educatieve campagnes op social media en scholen.
7
Regionale data te verzamelen en delen
Houd bij welke materialen via gemeentelijke inzamelpunten binnenkomen, welke gerecycled worden en wat er hergebruikt wordt; deel deze data met lokale bedrijven en kennisinstellingen voor analyse en pilots.
Kortom: de CRMA biedt een kader om kritieke grondstoffen strategisch, circulair en veilig te benutten. Gemeenten en provincies spelen hierbij een essentiële rol door inzameling, samenwerking en circulaire initiatieven te faciliteren, waarmee ze zowel regionale economie als maatschappelijke waarde versterken en onafhankelijkheid vergroten.
Meer weten?
- TNO-rapport: Verwerking van kritieke grondstoffen in Nederland – Naar een plan van aanpak. Dit rapport biedt inzicht in uitdagingen en kansen bij de verwerking van kritieke grondstoffen en geeft praktische handvatten om de regionale circulaire economie en lokale industrie te versterken.
- Het rapport ‘’Critical Raw Materials Potential in the Netherlands’ Subsurface’’ van het Nederlands Materialen Observatorium evalueert het potentieel van het voorkomen van mineralen die kritieke grondstoffen bevatten in de Nederlandse ondergrond.
Connect met de Verschilmakers community of deel circulaire voorbeelden op het Verschilmakersplein.
Doe mee