De Omgevingsdienst in transitie: van handhaver naar circulaire sparringpartner
Het artikel samengevat:
Dit artikel laat je zien hoe De Omgevingsdienst jou kan helpen om circulaire initiatieven niet te laten vastlopen, maar juist vooruit te brengen.
Circulair en de Omgevingsdienst
Circulaire projecten lopen vaak vast op regels, vergunningen of onduidelijkheden. De Omgevingsdienst (OD) voert- en handhaaft bestaande wet- en regelgeving uit, en ziet daardoor scherp waar beleid wringt met de praktijk. Juist die signalen helpen jou om beleid te verbeteren, ruimte te creëren en innovaties sneller vooruit te helpen.
De Omgevingsdienst let naast veiligheid en milieu, ook op hoe slim en circulair bedrijven met materialen omgaan. Toezichthouders worden ‘circulaire sparringpartners’ die met bedrijven meedenken hoe ze bijvoorbeeld afvalstromen kunnen minimaliseren of grondstoffen kunnen hergebruiken. Ze denken vaker mee aan het begin van een project, in plaats van te handhaven als alles al is geregeld. Zo stimuleren ze bedrijven maximale inspanningen te doen voor hun bijdrage aan een circulaire economie.
Binnen het VTH-stelsel is de circulaire economie echter complex. Anders dan bij klassieke milieuregels zijn er vaak geen vaste, toetsbare normen; circulaire innovaties vragen juist om maatwerk en juridische ruimte. Vergunningsverleners pionieren daarom per dossier, met interpretaties, experimentbepalingen en een meer adviserende rol. Dit vraagt niet alleen om goede kennisdeling tussen beleid en uitvoering, maar ook om gerichte opleiding en ondersteuning van vergunningverleners.
In deze lijst vind je acties die je als gemeente of provincie kunt nemen.
Wat kan je als decentrale overheid doen?
1
Organiseer elk kwartaal een overleg met je omgevingsdienst over circulaire casussen.
Bespreek één of twee concrete vergunning- of toezichtcases: waar liep het vast, wat werkte goed? Gebruik deze inzichten om beleid, processen of interne samenwerking te verbeteren.
De Omgevingsdienst Zuid-Holland Zuid en gemeente Gorinchem koppelen in de nieuwe VTH‑nota KPI’s voor circulariteit aan het jaarlijkse toezichtprogramma.
2
Wijs een vaste CE-contactpersoon aan in beide organisaties.
Één aanspreekpunt (met signaaloverzicht) voorkomt dat signalen verdwijnen. Dit biedt zicht op waar nieuwe circulaire partijen kansen creëren, maar ook waar risico’s ontstaan op illegale opslag, dump of achtergelaten reststromen die uiteindelijk door gemeenten moeten worden opgeruimd.
3
Gebruik een eenvoudig signaalformulier voor circulaire knelpunten.
Maak melden zo eenvoudig mogelijk: wat werkt, wat belemmert, welke interpretatieproblemen zijn er? Bundel signalen halfjaarlijks en deel ze met de provincie of via VNG/IPO met het Rijk.
4
Betrek de omgevingsdienst vroeg als klankbord bij nieuwe circulaire projecten.
Laat initiatiefnemers al in een vroeg stadium afstemmen met de OD. Dat voorkomt vertraging bij vergunningverlening en voorkomt dat plannen moeten worden aangepast als ze al zijn uitgewerkt.
De Omgevingsdienst Zuid-Holland Zuid en gemeente Gorinchem koppelen in de nieuwe VTH‑nota KPI’s voor circulariteit aan het jaarlijkse toezichtprogramma.Zo verschuift de rol van handhaver in elke fase van het VTH‑proces.
Let op: de OD kan meedenken binnen de wettelijke kaders; voor echte beleidsruimte zijn bestuurlijke keuzes nodig.
5
Laat de OD waar bedrijven vragen naar grondstoffengebruik.
Stel bijvoorbeeld de vraag: “Gebruikt u secundaire grondstoffen?” of “wat belemmert hergebruik van reststromen?”. Verwerk deze vragen in reguliere bedrijfsbezoeken. Lees hier hoe de OD Noordzeekanaalgebied of OD NL hier op inzet.
6
Organiseer/ neem deel aan jaarlijks een regionale CE-praktijkdag.
Nodig bedrijven, beleidsmakers en toezichthouders uit om praktijkvoorbeelden te delen. Gebruik deze dag voor leren, netwerkopbouw en het spiegelen van beleid aan de praktijk.
7
Stimuleer gezamenlijke kennisontwikkeling.
Investeer in CE-trainingen voor gemeente en provincie. Via Omgevingsdienst NL, de academie, kan je cursussen volgen over afval- versus grondstofwetgeving, levenscyclusanalyses en meer.
Houd het nieuwe platform Afval of niet van de Omgevingsdienst NL in de gaten of neem een kijkje op het kennisnet.
8
Vraag de OD actief mee te denken over experimenteerruimte.
De OD denkt graag mee bij innovatieve initiatieven om te kijken wat er kan binnen de regels. Verken samen of een experimenteerregeling mogelijk is. De provincie Zuid-Holland geeft hiermee tijdelijk ruimte aan 5 circulaire pilot initiatieven.
9
Verwerk praktijkervaringen van de OD in je eigen beleid en monitoringsrapportages
Gebruik signalen van de OD in je jaarlijkse CE-monitor, duurzaamheidstoelichting of beleidsjaarverslag. Hiermee maak je zichtbaar waar regels knellen en waar bestuurlijke actie nodig is.
Meer weten?
Connect met de Verschilmakers community of deel circulaire voorbeelden op het Verschilmakersplein.
Doe mee