Amersfoort koploper met de ‘MKI-wasstraat’, provincie Utrecht maakt budget vrij zodat kleinere gemeenten kunnen aanhaken

In Amersfoort gaat élk project in de openbare ruimte door de ‘MKI-wasstraat’: een vaste check op de milieu-impact van iedere keuze. Het resultaat: MKI maakt de milieu-impact van een project inzichtelijk, zodat je onderbouwde keuzes maakt en intern draagvlak creëert. Kies bijvoorbeeld voor dunnere stoeptegels waar het kan en gebruik veenvrije teelaarde om te vergroenen.

En dat is belangrijk en noodzakelijk want de bouw (B&U en GWW samen) is verantwoordelijk voor 50% van het grondstoffenverbruik in Nederland, 35% van de CO₂-uitstoot en 40% van het energieverbruik. De GWW-sector draait vrijwel volledig op overheidsinkoop. Dat maakt overheden tot de meest directe stuurknop in de transitie.Vanaf 2027 krijgt die sturing wettelijke tanden: gemeenten worden verplicht de Milieukostenindicator (MKI) mee te nemen in aanbestedingen. Concreet betekent dit milieuprestatie-eisen aan asfalt, beton en staal, vanwege hun grote milieu-impact. Daarnaast wordt bij grote projecten de milieuprestatie verplicht als gunningscriterium meegewogen in aanbestedingen.

Amersfoort wacht daar niet op. Het doel: in 2030 is 55% van alles wat de gemeente inkoopt hergebruikt of biobased, en de ‘MKI-wasstraat’ helpt dat te halen. Met data voor onderbouwing, ontstaat inzicht in en draagvlak voor duurzame en circulaire keuzes. Door scenario’s uit te werken en de milieu-impact te berekenen, kunnen ze in Amersfoort verschillende ambities in een project goed afwegen.

En de kleinere gemeenten?

In Utrecht werken gemeenten slim samen, dat kan door de Alliantie Cirkelregio Utrecht. Kleinere gemeenten kunnen profiteren van de kennis en ervaring van koplopers, zoals Amersfoort. Bijvoorbeeld door strategische maatregelen, zoals het inkopen van veenvrije teelaarde of het toepassen van een hoger percentage PR (percentage hergebruikt materiaal) bij de aanleg van asfaltwegen, te kopiëren.

Maar kleinere gemeenten hebben vaak niemand niet de capaciteit of het budget om zich die hier fulltime te richten op de MKI of om dit uit te besteden aan een andere partij, zoals Amersfoort het uitbesteed aan een externe adviseur.

Rol van de provincie

Daarom springt provincie Utrecht bij. Als facilitator biedt de provincie trainingen, begeleiding, een regionale raamovereenkomst voor MKI-advies én budget om ervaring op te doen.

Wachten op 2027 hoeft niet. Begin met één vaste toets op milieu-impact, laat de cijfers het gesprek voeren, en kijk wat Amersfoort al heeft uitgezocht. De wet komt eraan, maar de winst pak je nu al.

—

De Alliantie Cirkelregio Utrecht begon in 2015 toen gemeenten Utrecht en Amersfoort dezelfde vragen kregen over circulariteit. In plaats van ieder apart een antwoord te zoeken, trokken ze samen op. Daaruit groeide de Alliantie Cirkelregio Utrecht: een netwerk van gemeenten, provincie, kennisinstellingen en maatschappelijke organisaties. Op 7 november 2025 legden ze de koers vast in het koersdocument Circulair denken, Regionaal doen, met als een van de centrale actielijnen: MKI onder de knie.