Van ‘mag dit?’ naar ‘kan dit?’: Gelderland investeert in omgevingsdiensten die kansen zien

Een vergunningverlener die kansen ziet in plaats van in problemen denkt

Klei met PFAS erin, geschikt om mee te bouwen? Het antwoord is ja, dat kan: bij het bakken van bakstenen wordt de klei toch al zo heet dat de PFAS er uit verdwijnt, mits de verblijftijd in de oven lang genoeg is. Die ontdekking kon alleen gedaan worden dankzij een proefnemingsvoorschrift van de omgevingsdienst: een tijdelijke vergunning om precies dit soort vragen uit te zoeken. 

Een vergunningverlener die kansen ziet in plaats van in problemen denkt: dat is de mindsetshift waar provincie Gelderland nu geld voor vrijmaakt. 

Omgevingsdiensten als hefboom voor de circulaire economie

Omgevingsdiensten hebben via vergunningverlening, toezicht en handhaving rechtstreeks invloed op hoe bedrijven omgaan met grondstoffen en afval. Een krachtige hefboom voor de circulaire economie, mits er ruimte en kennis is om die rol te pakken. Decennialang lag de focus op controle: wat mag wel, wat mag niet. Circulaire economie vraagt iets anders: proactief meedenken, kansen signaleren, beoordelen of een reststroom afval is of grondstof. Die omslag kost tijd en scholing, terwijl budgetten en capaciteit vaak krap zijn. 

Rol van de provincie

Provincie Gelderland stelt daarom budget beschikbaar. Omgevingsdiensten brengen met een 0-meting in kaart hoever ze staan ten opzichte van de landelijke Bouwstenenvisie (de standaard voor wat een omgevingsdienst moet kunnen om circulaire economie te ondersteunen). Op basis daarvan schrijven ze een plan: wat is nodig om aan het basisniveau te voldoen? Wie een sterk plan indient, krijgt een financiële impuls voor 2026 en 2027. In die plannen staat onder meer:  

1. Training: van toetsen naar meedenken 

Bij Omgevingsdienst Regio Nijmegen kregen 120 collega’s een training circulaire economie bewustwordingstraining, ontwikkeld met Hogeschool Arnhem en Nijmegen. Van “Wat is circulaire economie eigenlijk?” tot “Wat zou je zelf graag willen betekenen?”  Een tweede training richt zich op de vraag “afval of niet”: via presentaties aan teams en toezichthouders leren ze de denkstappen die hierbij komen kijken. Kernvraag: is de afvalwetgeving van toepassing of kan een materiaal zonder verdere beperkingen worden gebruikt voor een nieuw doel?  

2. Proefnemingsvoorschriften 

Wanneer een vergunningplichtig bedrijf een nieuwe toepassing van een afvalstof onderzoekt  werkt Gelderland met proefnemingsvoorschriften: een tijdelijke vergunning om iets nieuws uit te proberen, onder begeleiding van de omgevingsdienst, zoals bij bakstenen. Ook elders levert dit resultaat op: een speciale centrifuge scheidt luierafval zodat het plastic hergebruikt kan worden in bijvoorbeeld autobumpers, en  gereinigde grond dient als grondstof voor circulair beton in plaats van  laagwaardiger te worden toegepast in bijvoorbeeld een wegfundering. 

3. Analyse van het bedrijvenbestand 

De omgevingsdiensten brengen steeds preciezer in kaart welke risico’s en welke kansen er bestaan met   afval- en grondstofstromen, onder andere met behulp van AI.  Bedrijven die de grootste rol hierin spelen worden hier selectief op aangesproken en in aangemoedigd.  

4. samenwerking omgevingsdiensten. 

De provincie stimuleert ook samenwerking tussen omgevingsdiensten. Bij de start van een nieuwe samenwerkvorm tussen omgevingsdiensten worden antwoorden gezocht op de volgende vragen: waar heeft iedereen behoefte aan om circulariteit binnen de eigen taak vorm te geven? Hoe werken we als één netwerk? Waar willen we als eerste samen aan werken?  

In de regio Nijmegen kunnen ondernemers terecht bij een Circulair bedrijvenloket. Dit leidt tot meedenkvragen voor de omgevingsdienst: ‘Kan het spoelwater van een alfalfa kweker worden   gebruikt worden voor de vrachtwagenwasstraat verderop?” of “Hoe kan een ondernemer de succesvolle refurbishment van ventilatoren opschalen tot landelijk niveau?”